IranActua Nieuws

BRUSSEL/TEHERAN - Op zo'n dag, juist 59 jaar geleden, werd het Iraanse Olie genationaliseeerd door Dr. Mohammad Mossadegh, toenmalig premier van Iran van de Iraanse Partij 'Nationale Front'.

Over enkele uren vieren Iraniërs hun nowrooz, het Iraanse Nieuwjaar. Maar 20 maart heeft ook altijd een andere betekenis: Iraniërs herdenken de Nationalisatie van Olie in Iran door symbolisch persoon in het Iraanse geschiedenis, nl. Mossadegh.

Mohammad Mossadegh
Mossadegh werd op 19 mei 1882 geboren in Teheran. Zijn vader was minister van Financiën onder Shah Ghajar. Na de constitutionele revolutie van 1906 in Iran werd Mossadegh gekozen als lid van het eerste Iraanse Majles, maar weigerde wegens zijn honge leeftijd.

In 1909 zal hij naar Europa gaan. Daar zal hij in Parijs internationaal rechten studeren en zal later in Zwitserland filosofie en economie studeren. In 1913, na terugkeer in Iran, zal hij een advocaat worden.

Hij zal hierna verschillende posten in de Iraanse ministerie krijgen: van 1917 tot 1919 is hij onderminister van Financiën waar hij al zijn strijd met de Britten over de olie zal tonen, in 1919 zal hij minister van Justitie worden, en van 1919 tot 1921 is hij gouverneur van de provincie Fars.

Na de staatsgreep van Reza Chan en Zia al-Din Tabataba'i in 1921 trad Mossadeq als gouverneur af, omdat hij de legitimiteit van de coup ter discussie stelde en niet in de oprechtheid van Reza Chan geloofde.

Mossadeq leefde tijdens het regime van sjah Reza Sjah onder huisarrest. Pas na de door de Geallieerden opgezette val van Reza Sjah in 1941 begaf Mossadeq zich weer in de politiek. Hij werd in de 14e majlis gekozen voor de regio Teheran. Door het ingrijpen van de nieuwe sjah Mohammed Reza Pahlavi, kon hij niet in de 15e majlis worden gekozen.

Nationale Front van Iran
In 1950 zal hij met negentien vrienden het Nationaal Front oprichten.

In tegenstelling tot de Europese FN (Front Nationale) is Mossadegh's Nationale Front geen racistische partij, maar een liberale democratische partij, die als doel heeft grondstoffen van Iran te Nationaliseren zodat niet buitenlandse ondernemingen, maar het Iraanse volk daar profeit aan heeft.

Zijn partij zal over heel Iran veel steun krijgen, van Iraniërs met verschillende ideoligische ideeën, waaronder zelfs ook communistische partijen.

In 1951 zal hij gekozen worden als premier van Iran door het parlement met 79 stemmen voor en 12 stemmen tegen. Hij begon met de nationalisatie met de 'Anglo-Iranian Oil Company (AIOC)'.

Hierbij begint er een strijd met Mossadegh die over de steun van het volk zal genieten enerzijds en de Shah en Britten die tegen de Nationalisatie zijn.

Op 20 maart 1951 zal na stemming in het parlement van Iran (Majles) het Iraanse olie uiteindelijk genationaliseerd worden en zal de Shah het gedwongen moeten goedkeuren.

Mossadegh vs Shah
Nogmaals zal een Shah van Iran zich kanten tegen Mossadegh. Al steunden de Amerikanen in eerste instantie Mossadegh, later zullen ze hem ook doen aftreden.

De Britten zetten Iran onder druk door hun marineschepen in de Perzische Golf te bewapen en daagden Mossadeq voor het Internationaal Tribunaal in Den Haag. Mossadeq ging onmiddellijk naar Den Haag, waar hij in het gelijk werd gesteld. . De regering-Mossadeq verbrak daarop de betrekkingen met Groot-Brittannië.

Zijn verhouding met de sjah werd steeds gespannener. Een door oud-officieren beraamde moordaanslag op premier Mossadeq (maart 1953), werd door hem tijdig ontdekt. Op 17 augustus 1953 vluchtte de sjah naar het buitenland. Volgens autoriteiten was dit vanwege een vakantie. Mossadeq weigerde om af te treden.

Een coup van generaal Fazlollah Zahedi, gesteund door de CIA en ook de Britse veiligheidsdienst MI6, op 19 augustus 1953 bracht Mossadeq ten slotte ten val.

Dit zal nefaste gevolgen hebben dat tot bij Iraniërs zal blijven heersen, en ten slotte in 1979 tot de revolutie zal leiden, en een gehate posities tegen de Verenigde Staten en Groot-Britannië. De gevolgen hiervan heersen nog altijd vandaag in Iran.

De Verenigde Staten heeft uiteindelijk begin 21ste eeuw zijn excuses geuit voor de toen gepleegde coup, maar natuurlijk veel te laat...